โบชิ(boshi)หมวกกระดาษของเด็กชาย

คุณ KAZUMI MANABE ภรรยาของอาสาสมัครอาวุโสจากญี่ปุ่น(คุณ MANABE) เป็นสตรีที่มีความตื่นตัว สดใส สนุกสนาน อารมณ์ดี ห่วงใย และบริการทุกคนที่อยู่ใกล้ตัวด้วยความใส่ใจ ยามว่างเธอหากระดาษมาสอนเด็กๆพับเป็น ของเล่น ของใช้ เป็นนก เป็นหมวก ดังในภาพ คุณ KAZUMI สอนเด็กพับหมวกที่เรียกว่า”โบชิ”เพื่อสวมใส่ “คาบูโตะ”เป็นหมวกของเด็กผู้ชาย เด็กๆที่มาเรียนพับกระดาษได้ความรู้และเพลิดเพลินกับกิจกรรมดีดี ขอขอบคุณ JICA ไว้ ณ โอกาสนี้

อาสาสมัครญี่ปุ่นมีวิธีการเรียนรู้อย่างไร

ตุลาคม 52 - กันยายน 53 นับเป็นเวลาดีดีของชาวศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษาสระแก้ว ที่ได้รับความกรุณาจากองค์การความร่วมมือระหว่างประเทศของญี่ปุ่น (JICA) ส่งอาสาสมัครอาวุโส คุณ NORIAKI MANABE มาร่วมกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับบุคลากรศูนย์วิทย์ฯทุกคน และกับนักเรียน นักศึกษา ประชาชน ที่เข้าชมนิทรรศการวิทยาศาสตร์ในศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษาสระแก้ว

เวลาผ่านไปหนึ่งเดือน ได้เห็นกระบวนการเรียนรู้ของคุณ MANABE และภรรยา เป็นรูปแบบที่ควรทำและปฏิบัติตาม ดังนี้ การเรียนรู้ทุกเรื่องใช้วิธีพยายาม พูดเป็นคำ จดเป็นคำบันทึกภาพเรื่องที่จด เปิดพจนานุกรม ญี่ปุ่น - อังกฤษ - ไทย ทีละคำ ตลอดเวลาไม่ว่าจะเป็นเวลา กิน,เที่ยว,หรือเวลางาน ถือว่ากระบวนการเรียนรู้ใช้วิธีบูรณาการทำไปพร้อมๆกับกิจกรรมในวิถีชีวิต นับเป็นรูปแบบการเรียนรู้ที่ดี เป็นธรรมชาติและเกิดการเรียนรู้ได้เร็ว ในเวลาสั้น ๆ คุณ MANABE สามารถเข้าใจภาษาไทยและกิจกรรมต่างๆมากขึ้น ชนชาติที่เจริญแล้วพัฒนากระบวนการเรียนรู้ที่ได้ผลเพื่อการเรียนรู้ ฉะนั้นรูปแบบที่พบเห็นน่าจะมีประโยชน์ต่อเยาวชนคนไทยทุกคน

ไก่ฟ้าพญาลอเพศเมียที่ปางสีดา

ย่างเข้าสู่ฤดูหนาวปลายเดือนพฤศจิกายน มีโอกาสพาอาสาสมัครจากญี่ปุ่นไปศึกษาธรรมชาติ ณ อุทยานแห่งชาติปางสีดา เย็นวันนั้นเป็นวันอังคาร เป็นวันปลอดนักท่องเที่ยว (เสาร์-อาทิตย์ นักท่องเที่ยวมาก) จึงมีโอกาสพบเห็นสัตว์ป่าหลายชนิด เช่น นกตบยุง นกกะปูด นกแซงแซวสีเทา นกแก๊ก แมวดาว งูเหลือมยาวกว่า 3 เมตร รวมทั้งผีเสื้อจำนวนมากหลากหลายชนิด แต่สิ่งที่น่าตื่นเต้นคือ ได้พบเห็นไก่ฟ้าพญาลอเพศเมีย ยืนรีรออยู่บนถนนที่รถวิ่งช้า ๆ และหยุดเพื่อถ่ายภาพ ได้ถามคุณประเสริฐ เจ้าหน้าที่สื่อความหมายของอุทยาแห่งชาติปางสีดาที่ไปด้วยกันว่า “ทำไมไก่ฟ้าพญาลอดูเชื่องจัง” คุณประเสริฐตอบว่า “ช่วงเวลาฤดูหนาวเป็นฤดูผสมพันธุ์สัตว์หลายชนิดหาคู่นะครับ”
ไก่ฟ้าพญาลอมีชื่อสามัญว่า Siamese Fireback ชื่อวิทยาศาสตร์ Lophura diardi หากดูชื่อสามัญแล้วแน่นอนที่สุดคือ ต้องพบครั้งแรกในประเทศไทยจึงมีชื่อขึ้นต้นด้วย Siamese ส่วนชื่อภาษาไทยว่า ไก่ฟ้าพญาลอ ต้องมีความสวยงามมากจึงตั้งชื่อให้เกี่ยวข้องกับวรรณคดีของไทยเรา รายละเอียดศึกษาเพิ่มเติมได้จากคู่มือดูนกหมอบุญส่ง เลขะกุล ในภาพเป็นไก่ฟ้าพญาลอเพศเมียถ่ายที่อุทยานแห่งชาติปางสีดา วันที่ 24 พฤศจิกายน 2552 เวลาประมาณ 17.00 น.

“หมอไม่เหมือนหมอ หมาไม่เหมือนหมา”

คุณตานิรันดร์ อายุ 73 ปีแล้ว มีอาชีพขับรถ ตุ๊ก ตุ๊ก สถานที่รับผู้โดยสารประจำทุกเช้า คือ หน้าโรงแรมตรัง เป็นโรงแรมเก่าที่เปิดบริการมากว่า 40 ปีแล้ว
เช้าของวันที่ 4 พฤศจิกายน มีโอกาสได้พูดคุยกับคุณตานิรันดร์ ก่อนที่จะไปปฏิบัติภารกิจ คุณตานิรันดร์เล่าให้ฟังว่า “ผมเคยเป็นทหารอากาศไปสงครามเวียดนามไปรบอยู่ที่เมืองดานัง ปัจจุบันสุขภาพทั่วไปผมดีนะ ยกเว้น หู หูตึงไม่ค่อยได้ยิน หลังจากผมออกจากทหาร ผมขับรถบรรทุกมาตลอดกว่า 40 ปีแล้ว ก่อนหน้านี้ผมเจ็บป่วยด้วยโรคหนึ่ง คือ โรคเลือดกำเดาไหล เป็นตลอดมาหลายปี รักษาโรงพยาบาลหลายแห่งจนท้อใจ ผมเคยจดบันทึกการไหลของเลือดกำเดา ผมมานับดูเฉลี่ยแล้วเหมือนกับไหลวันละครั้งนับเป็นปี ๆ ผมพยายามเล่าอาการให้หมอฟัง บางครั้งก็ถูกดุ หาว่าพูดมาก รู้มาก ผมอยากหายเพราะทุกข์ทรมาน ด้วยต้องขับรถส่งของระยะทางไกล ๆ มาวันหนึ่งผมตัดสินใจจะรักษากับหมอคนนี้เป็นคนสุดท้ายแล้ว ท่านชื่อ หมอชาญชัย ผมนำบันทึกที่ทำไว้มาให้คุณหมอ เล่ารายละเอียดให้ฟัง คุณหมอซักถามและฟังด้วยความตั้งใจและจดบันทึก คุณหมอปรึกษาวิธีการรักษาร่วมกับผม ท่านถามว่าผมยอมรับการรักษาด้วยวิธีที่คุณหมอจะทำหรือไม่ สุดท้ายท่านรักษาการไหลของเลือดกำเดาผมโดยการนำเยื่อบาง ๆ ไปปิดแผลในโพรงจมูก หลังจากนั้นผมหายจากโรคเลือดกำเดาไหลตลอดมา” ประโยคสุดท้ายคุณตานิรันดร์ทิ้งคำพูดว่า “ผมว่า หมอไม่เหมือนหมอ หมาไม่เหมือนหมา การรักษาขึ้นอยู่กับประสบการณ์ที่มีและการเป็นผู้ฟังที่ดี ผมโชคดีครับที่เจอหมอที่ดีเช่นหมอชาญชัยคนนี้”

หมวกมรดกจากพ่อ

สิ่งที่เป็นความชอบและเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติตั้งแต่เด็กคือ..ชอบหมวก ถ้าเห็นแล้ว อยากได้ มีโอกาสซื้อจะซื้อโดยไม่ลังเล ในชีวิตจึงมีหมวกเสมอมา .....มาตรองดูแล้วว่าทำไมเราถึงชอบหมวก..ก่อนนี้ไม่เคยถามตนเอง หลังจากที่พ่อจากโลกไปแล้ว...จึงรู้ว่าที่ชอบหมวกเป็นเพราะพ่อสวมหมวกตลอดชีวิตของท่าน...หมวกจึงเป็นมรดกจากพ่อส่งผ่านเป็นกรรมพันธุ์สู่เราให้ระลึกถึงท่านตลอดไป

พู่ชมพู หรือ พู่นายพล

พู่ชมพู หรือ พู่นายพล เป็นไม้ประดับยืนต้นที่มีความสูงไม่เกิน 2 เมตร มีดอกเป็นพู่ ที่พบในประเทศไทยมีสี ชมพู แดง ขาว สีขาวและสีแดงค่อนข้างหายาก พู่ชมพูดอกเป็นพู่เหมือนไม่มีน้ำหวานที่จริงแล้วบริเวณแกนกลางดอกมีปล่องน้ำหวานเปิดอยู่ 2-3 ปล่อง เพื่อล่อนกและแมลงมาผสมเกสร...เราอาจพบนกกินปลีหรือนกกาฝากอยู่บริเวณต้นพู่ชมพูตลอดฤดูกาลบานดอก

ลมขยะ

ทุกปีกาลเวลาผ่านไป พอย่างเข้าสู่เดือนพฤศจิกายนลมเริ่มเปลี่ยนทิศเปลี่ยนทาง ลมพัดมาทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือนำพาความหนาวเย็นสู่แผ่นดินไทย ลมหนาวนอกจากพาความเย็นยังพาความแห้งแล้งส่งผ่านสู่ผืนดิน ใบไม้ ต้นไม้ ให้รับรู้ว่าแต่นี้ต่อไปไม่มีฝนแล้ว ลมหนาวจึงเป็นลมที่บ่งบอกแห่งกาลเวลาอย่างแท้จริง..เดือนพฤศจิกายน ของปีนี้ ลมหนาวยังซื่อสัตย์พัดตรงเวลาเช่นเคยเพียงแต่ว่า ปี้นี้ไม่ได้พัดความหนาวเย็นและความแห้งแล้งเท่านั้น ลมหนาวยังพากลิ่นของขยะมาด้วย มาจากแดนที่ไกลห่างไปกว่าสามสิบกิโลเมตรจากอำเภอวัฒนานคร สู่ตัวจังหวัดสระแก้ว....ลมหนาวที่เคยพาความชุ่มฉ่ำจึงกลายเป็น"ลมขยะที่สระแก้ว"ไปได้ ด้วยน้ำมือมนุษย์เรานี่แหละ

ทำไมต้องปลูกต้นไม้ใหญ่..ปลูกแล้วได้อะไร

มีข้อสังเกตและการค้นพบความจริงบางอย่างเกี่ยวกับการปลูกต้นไม้และผลพวงที่เกิดขึ้นตามมา ซึ่งขอนำมาเล่าให้ฟังซักหนึ่งกรณี…
ณ ศูนย์การเรียนรู้รายบุคคล (Individual Learning Center) ที่อำเภอบ้านนา จังหวัดนครนายก มีพื้นที่ประมาณ สิบสี่ไร่ จากพื้นที่นาล้วน ๆ ที่มีต้นไม้ใหญ่เพียง 3 -4 ต้น เจ้าของได้จัดการตามทฤษฎีใหม่ของในหลวงโดยขุดบ่อเก็บน้ำส่วนหนึ่ง นำดินมาปรับพื้นที่ ปลูกข้าวทำนา ทำสวนผลไม้บางส่วนเช่น มะม่วง มะยงชิด สะเดา และปลูกป่า เช่น ต้นกัลปพฤกษ์ พะยูง ยาง สัก ตะแบก ประดู่ป่า อินทนิล มะเม่า ไข่เน่า สิ่งที่สำคัญคือเจ้าของไม่ใช้สารเคมีใด ๆ ในพื้นที่ทั้งหมด
เวลาผ่านไปสิบปี สิ่งสังเกตที่พบเกิดขึ้นที่ต้นกัลปพฤกษ์ ซึ่งเป็นไม้ดอกประดับต้นสูงประมาณ 6 – 8 เมตร ออกดอกเป็นช่อสีชมพู ฤดูออกดอกคือฤดูหนาว บานทั้งต้นสวยงามมาก แต่ก่อนถึงฤดูออกดอกบริเวณลำต้นถูกแมลงเจาะเป็นรูมีน้ำหวานและสารเหลวไหลออกมา แมลงหลายชนิดได้กินเป็นอาหาร เช่น ตัวต่อ แมลงกว่าง ฯลฯ เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นระหว่างเดือนตุลาคม – พฤศจิกายน ดูแล้วมีความสุขยิ่งนัก การให้โอกาสกับสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น ทำให้เกิดผลพวงตามมาอีกมากมาย อย่างเช่นกรณีนี้ การปลูกต้นไม้ให้เติบโตตามธรรมชาติและไม่ใช้สารเคมี เกิดการต่อสู้ระหว่างต้นไม้กับแมลง ต้นไม้สามารถอยู่ได้ทำให้เกิดโอกาสการขยายพันธุ์ของแมลงบางอย่างซึ่งมีอาหารกิน ความเกี่ยวพันนี้ เหมือนดังคำของกวีซีไรท์ คุณเนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ ได้กล่าวไว้ว่า
“เพราะสิ่งนี้จึงมีสิ่งนี้อยู่
สิ่งหนึ่งสู่สิ่งหนึ่งถึงทุกสิ่ง
ธรรมชาติแวดล้อมพร้อมพึ่งพิง
สร้างความจริงสร้างชีวิตเป็นนิจมา”

ป่าผืนสุดท้ายบ้านคลองนางชิง

ว่าที่ร้อยตรีณัฐวุฒิ ดวงรัตน์ เลขานุการนายกเทศมนตรีเทศบาลเมืองสระแก้ว หัวหน้าทีมวิจัย โครงการชื่อ รูปแบบการจัดการป่าในเมืองเพื่อใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน โดยได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ได้เชิญศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษาสระแก้ว (นายปัญญา วารปรีดี ผู้อำนวยการ) เป็นที่ปรึกษาโครงการ ในการพูดคุย ร้อยตรีณัฐวุฒิ เล่าว่า “ป่าคลองนางชิงตั้งอยู่ในเขตชุมชนย่อยที่ 17 ของเทศบาลเมืองสระแก้ว ต.ท่าเกษม อ.เมือง จ.สระแก้ว ทิศเหนือติดกับทางรถไฟสายตะวันออก ทิศตะวันออกติดกับศาลหลักเมือง ทิศตะวันตกติดคลองนางชิง และทิศใต้ติดทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 33 (ถนนสุวรรณศร) อยู่ห่างจากตัวเมืองสระแก้ว ประมาณ 4 กิโลเมตร ซึ่งป่าแห่งนี้ถือเป็นป่าผืนสุดท้ายในเขตเทศบาลเมืองสระแก้ว ปัจจุบันเหลือเพียง 18 ไร่เศษ ครั้งที่ป่ายังมีความอุดมสมบูรณ์ ชาวบ้านคลองนางชิงและชุมชนใกล้เคียงได้ใช้ประโยชน์จากป่า ในการหาของป่าและล่าสัตว์ไม่ว่าจะเป็นสัตว์ขนาดเล็ก ๆ เช่น พังพอน อีเห็น กระแต กระต่าย ไก่ป่า เพื่อนำมาเป็นอาหาร สัตว์ขนาดใหญ่ เช่น เสือ หมี และของป่าหลายชนิด เช่น หน่อไม้ หวาย ผักป่า เห็ดชนิดต่าง ๆ รวมถึงไม้ฟืน นอกจากนี้ยังใช้เป็นสถานที่เลี้ยงสัตว์ เพราะป่าอยู่ติดกับหมู่บ้าน เทศบาลเมืองสระแก้วและชุมชนคลองนางชิงมีความสนใจที่จะจัดการป่าแห่งนี้ในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง เพื่อให้เกิดประโยชน์แก่ชุมชนที่อยู่ในเขตเทศบาล ตัวแทนของเทศบาลจึงได้เข้ามาพูดคุยกับชุมชนถึงแนวทางในการจัดการ ไม่ว่าจะเป็นการแบ่งพื้นที่เพื่อให้ชาวบ้านทำการเกษตร ปรับพื้นที่ให้เป็นที่พักผ่อนหย่อนใจ ฯลฯ แต่ชาวบ้านส่วนใหญ่ยังรู้สึกเสียดายป่าผืนสุดท้ายในเขตเทศบาลเมืองผืนนี้ จึงเป็นที่มาของโครงการวิจัยที่ผมมาเรียนเชิญท่าน ผอ.เป็นที่ปรึกษาโครงการในครั้งนี้ครับ”นี่คือโจทย์ที่ศูนย์วิทยาสตร์เพื่อการศึกษาสระแก้วจะมีโอกาสร่วมดำเนินการกับชุมชนในด้านสิ่งแวดล้อมต่อไป

เธอชื่อ"สายน้ำ"

“สายน้ำ” เป็นชื่อเล่นของเด็กหญิงตัวเล็ก ๆ เพิ่งคลอด เมื่อวันที่ 29 กันยายน คุณพ่อของสายน้ำทำงานธนาคาร คุณแม่ของเธอเป็นนักชีววิทยาของศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษา เธอทำงานแข็งขันในรอบปีที่ผ่านมาเรามีนโยบายขยายงานวิทยาศาสตร์สู่ชุมชน ในทีมงานตกลงกันที่จะนำความรู้เรื่องการดูแลแหล่งน้ำของชุมชนมาเป็นกิจกรรมการเรียนรู้ กิจกรรมนักสืบสายน้ำจึงเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง เช่น ที่แหล่งน้ำคลองพระปรง แหล่งน้ำคลองแก แหล่งน้ำคลองพระสะทึง รวมไปถึงชายฝั่งทะเลของจังหวัดระยองและจังหวัดตราด กิจกรรมนักสืบสายน้ำและกิจกรรมนักสืบชายหาด ทำให้คุณแม่ของน้องสายน้ำสนุกกับงาน เธอทำงานถึงวันสุดท้ายคือวันที่ 28 กันยายน โดยลืมลาเพื่อเตรียมคลอด
ดังนั้น พวกเราทุกคนจึงเห็นพ้องต้องกันที่ตั้งชื่อเล่นให้หลานสาวคนนี้ว่า “สายน้ำ” มีความหมายว่า เธอจะเป็นความชุ่มเย็นทั้งใจและกายให้กับทุกสรรพชีวิตในโลก

สุสานหอยดึกดำบรรพ์นับล้านปีที่หนองบัวลุ่มภู

หนองบัวลุ่มภู หมายถึงหนองน้ำที่มีบัว อยู่ที่ต่ำกว่าภูเขา เป็นภาษาชาวบ้านที่เรียกจังหวัดหนองบัวลำภู ซึ่งฟังแล้วเข้าใจ ถ้าเราคงภาษาดั่งเดิมไว้ประวัติศาสตร์จะไม่คลาดเคลื่อน ด้วยชื่อที่บ่งชัดเช่นนี้จึงเป็นแหล่งที่ค้นพบซากหอยดึกดำบรรพ์นับล้านปี เสียดายแต่เพียงว่าการจัดการกับแหล่งเรียนรู้แห่งนี้ต้องพัฒนาอีกมาก...เพื่อเป็นมรดกที่ล้ำค่ายิ่งของชาวจังหวัด หนองบัวลำภู

พระกฐินพระราชทาน 2552

กฐิน เป็นชื่อของกรอบไม้แม่แบบหรือสะดึงที่ใช้กำหนดลักษณะในการทำจีวรสมัยพุทธกาล พระกฐินพระราชทาน คือพระกฐินที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พระราชทานผ้าพระกฐินเพื่อถวายยังพระอารามหลวงต่าง ๆ
ปี 2552 สำนักงาน กศน. ได้รับพระราชทานผ้าพระกฐินไปถวาย ณ วัดศรีสระแก้ว ตำบลนามะเฟือง อำเภอเมือง จังหวัดหนองบัวลำภู โดยกำหนดตั้งองค์พระกฐินพระราชทาน ณ มณฑลพิธี สำนักงาน กศน. อุดรราชธานี ในวันศุกร์ที่ 9 ตุลาคม 2552 และนำไปถวายในวันที่ 10 ตุลาคม 2552
ที่จังหวัดอุดรราชธานี มีสถานที่สำคัญซึ่งเป็นแดนแห่งธรรม คือ วัดป่า บ้านตาด มีหลวงตามหาบัว ลูกศิษย์ของหลวงปู่มั่น ภูริทัตโต พระผู้มีเมตตาบารมี เป็นที่พึ่งของคนทั่วประเทศเป็นเจ้าอาวาส คอยสอนการศึกษาปฏิบัติธรรม ณ ที่แห่งนี้ มีโอกาสไปกราบไหว้ท่านนับเป็นบุญที่ได้ในครั้งนี้

บัว

“บัว” ในที่นี้คือ “บัวหลวง” ขอเขียนถึงบัวในความรู้ ความนึกคิด และจินตนาการ ที่มีต่อ “บัว” โดยไม่มีการสืบค้น บัวเป็นดอกไม้ที่นำมาบูชาพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นเวลากว่า 2552 ปี มาแล้ว บัวจึงเป็นดอกไม้สุดประเสริฐ ใบบัวนำมาห่ออาหารสำหรับนักเดินทางในอดีตแม้กระทั่งปัจจุบัน หากใครได้รับประทานข้าวห่อใบบัวจะเกิดอาการปีติเหมือนได้ย้อนไปสู่อดีตเหมือนจะจำได้แต่จำไม่ได้ (คนเวียนว่ายตายเกิดมาหลายภพหลายชาติแล้ว) ก้านบัว ไหลบัวรักษาโรคและเป็นยาบำรุงอย่างดี เม็ดบัวเป็นอาหารได้ตอนเด็ก ๆ การแย่งชิงฝักบัวกลางสระบัวเป็นเรื่องสนุกสนานมาก ดอกบัวทั้งบัวตูม บัวบาน มีความสวยงามยากที่จะบรรยาย จนทำให้นักประพันธ์เพลงนำมาแต่งเพลงชื่อ “บัวตูม บัวบาน” ดังมากในอดีตประมาณ 50 ปีที่ผ่านมา “ดอกบัว” พบเห็นคราใด..ถ่ายภาพเกือบทุกครั้งแต่ไม่ค่อยได้ภาพสวย เอาพอว่า “รักบัว” ก็แล้วกันนะ ดูภาพบัวดอกนี้เถอะ

ปราสาท สด๊กก๊อกธม

“สด๊กก๊อกธม” เป็นภาษาเขมร แปลทีละคำได้ดังนี้ “สด๊ก” แปลว่า “รก” “ก๊อก” แปลว่า “กก” “ธม” แปลว่า “ใหญ่” รวมความ “สด๊กก๊อกธม” แปลว่า “ป่ากกใหญ่ที่รกรุงรัง” ผู้เขียนไม่ใช่นักภาษาศาสตร์ ความหมายที่แปลนี้ เป็นการแปลของมัคคุเทศก์น้อยประจำปราสาทสด๊กก๊อกธม อำเภอโคกสูง จังหวัดสระแก้ว ในวันที่ได้ไปเยี่ยมชม
ปราสาทสด๊กก๊อกธม อยู่ในช่วงเวลาแห่งการบูรณะ มีการจัดเรียงหินรูปปราสาทใหม่ ก้อนไหนค้นไม่พบหาไม่เจอกรมศิลปากรก็ใช้หินใหม่แทน หินใหม่ที่นำไปแทนพบว่าเป็นก้อนเหลี่ยมธรรมดาไม่มีการแกะสลักให้เหมือนเดิม คงต้องการให้เห็นความต่างระหว่างของเดิมและที่ทำใหม่เสริมขึ้นมา
ความงามของปราสาท สะท้อนถึงความคิดจิตใจผู้คนในสมัยนั้น ซึ่งมองได้หลายมุม เช่น ความเชื่อและความศรัทธา ความเป็นระเบียบมีวินัย อำนาจและการปกครอง ศิลปะและวัฒนธรรม ฯลฯ มาค้นหาเรื่องราวในอดีตจากจินตนาการ ณ ปราสาทสด๊กก๊อกธมกันเถอะ

ช้างป่า อุทยานแห่ชาติเขาใหญ่

ช้างป่าเป็นสัตว์อายุยืนใกล้เคียงกับคน ช้างป่าฉลาดมีความจำ มีความสามารถเรียนรู้เรื่องที่ไม่ซับซ้อนได้ ที่สำคัญช้างป่ามีวัฒนธรรม มีรูปแบบการดำรงชีวิตในโขลงช้าง เช่น มีการจัดลำดับความสำคัญ ช้างป่าตัวที่เป็นใหญ่ในโขลงเป็นช้างพังเพศเมียระดับยายหรือย่า เรียงลำดับต่อไปเป็นป้า น้า อา ส่วนช้างพลายเพศผู้ถูกย่าหรือยายขับออกจากโขลงเมื่องาเริ่มยาวประมาณ 1 คืบ เป็นช้างโทนที่หากินอิสระ วัฒนธรรมเช่นนี้ เป็นการป้องกันการผสมพันธุ์ในโขลงเดียวกัน (หากเกิดเลือดชิด ช้างจะอ่อนแอ) นอกจากการอยู่ร่วมกันเป็นโขลงแล้ว ช้างยังมีเส้นทางหากินในป่าที่เรียกว่า “ด่านช้าง” ช้างเดินทางหากินตามทางด่านที่บรรพบุรุษช้างกำหนดไว้ เช่น เดินไปกินกระท้อนป่าที่ไหนเมื่อไร ไปกินดินโป่งที่ไหน ไปกินไผ่ที่ไหน ไปกินมะเดื่อที่ไหนเมื่อไร ช้างเดินทางไปหากินก็เหมือนกับคนที่เดินทางไปตลาด ตลาดมีอยู่บางที่ในเมือง แหล่งอาหารช้างก็มีอยู่บางแห่งในป่า ในป่าไม่ได้มีอาหารช้างทั้งหมด ช้างจำเป็นต้องกำหนดจุดหากินและเดินทางไปตามทางด่านช้าง ซึ่งเป็นเส้นทางที่แน่นอนมาแต่บรรพบุรุษ
เมื่อใดที่มนุษย์ตัดถนน ผ่านด่านช้างหรือเส้นทางเดินของช้าง รถกับช้างจำต้องพบกันแน่นอน เส้นทางขึ้นอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่เป็นเส้นทางหนึ่งที่ช้าง รถและคน อาจพบกันได้เสมอ
คน ช้าง ป่า เคยพึ่งพาและผูกพันคงเป็นเช่นนั้นตลอดไป

พริกเมืองกาญจน์

ปลายเดือนกันยายนซึ่งเกือบจะเป็นช่วงปลายฤดูฝนแล้ว ได้มีโอกาสไปเมืองกาญจนบุรี อากาศที่นี่ร้อนนิด ๆ ผืนดินดูมีความชุ่มชื้นอยู่ สภาพภูมิประเทศเป็นภูเขาสลับกับพื้นราบจึงไม่น่าแปลกใจที่เมืองกาญจน์มีเขื่อนหลายเขื่อนทั้งขนาดเล็กขนาดใหญ่ มีของป่าที่ขึ้นชื่อ คือ เห็ดโคน มีพืชไร่ เช่น ข้าวโพด พริก โดยเฉพาะพริกในไร่มองไปสุดตา ได้มีโอกาสซักถามพูดคุยกับคนรับจ้างเก็บพริกในไร่ เขาบอกว่า “วันหนึ่งเก็บพริกได้ประมาณ 30 กิโลกรัม สำหรับคนธรรมดา บางคนเก็บเก่งเก็บได้ประมาณ 50 – 60 กิโลกรัม ค่าจ้างกิโลกรัมละ 4 บาท มีรายได้ต่อวันเฉลี่ย 120 – 240 บาท อยู่ได้สบาย อยู่เมืองกาญจน์ไม่ค่อยมีค่าใช้จ่ายอะไรมาก”
กาญจนบุรี เป็นเมืองที่มีเสน่ห์ ทั้งธรรมชาติและผู้คนที่มีนิสัยมิตรไมตรีเอื้ออารีต่อนักท่องเที่ยวและผู้มาเยือนเสมอมา

"กาสรกสิวิทย์"แหล่งเรียนรู้ที่ไม่เคยหยุดนิ่ง

สองอาทิตย์ที่ผ่านมามีโอกาสไปเยือนโรงเรียนกาสรกสิวิทย์ โรงเรียนสอนคนและกระบือให้ทำนาที่จังหวัดสระแก้ว ทุกครั้งที่ไปเยือนได้เห็นแหล่งเรียนรู้นี้ พัฒนา คิดค้น ทดลองไม่หยุดนิ่ง ครั้งนี้ได้รับความรู้เพิ่มเติม 2 เรื่อง
เรื่องแรก เป็นการทดลองเลี้ยงสุกรที่เรียกตามภาษาชาวบ้านว่า “หมูหลุม” หมูหลุมที่นี่แปลกเลี้ยงในคอกดินพื้นดินรองด้วยแกลบ อาหารที่เลี้ยงเป็นพืชพรรณในท้องถิ่น เช่น ต้นกล้วย มะละกอ ผัก นำมาต้มปนรำ ที่สำคัญตัวคอกปั้นด้วยดินเหนียว ผู้ดูแลสุกรบอกว่า ราคาต้นทุนในการทำคอกหนึ่งพันบาท เลี้ยงลูกสุกรได้ประมาณ 10 ตัว การทดลองครั้งนี้น่าจะเป็นประโยชน์ต่อเกษตรกรที่มาเรียนรู้ ณ แหล่งเรียนรู้นี้
เรื่องที่สอง สังเกตพบว่าในโรงเรียนกาสรกสิวิทย์มีต้นมะรุม เจริญงอกงามเป็นจำนวนมาก ต้นสูงเฉลี่ยแล้วประมาณหนึ่งเมตรครึ่ง มะรุมออกฝักสั้น ๆ ฝักใหญ่ คะเนว่าเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณหนึ่งนิ้วครึ่ง ยาวประมาณ 12 – 15 นิ้ว เจ้าหน้าที่บอกว่าเป็นมะรุมพันธุ์อินเดีย นำมาปลูกเพื่อเก็บเมล็ดเมื่อแก่จัดใช้ในการทดลองเป็นสมุนไพรรักษาโรค
โรงเรียนกาสรกสิวิทย์นับเป็นแหล่งเรียนรู้ที่ทรงคุณค่า เพื่อคนไทยที่รักการเรียนรู้ได้มาศึกษาหาความรู้ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของตน

เศร้าใจ กรณีช้างป่าเสียชีวิตที่อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน

ข่าวจากโทรทัศน์ทางช่องไทยทีวีช่วงเช้า วันที่ 17 กันยายน 2552 ช้างป่าเพศผู้ตัวหนึ่งถูกลวดที่ปล่อยกระแสไฟฟ้าของชาวไร่ช็อตเสียชีวิตใกล้อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน ภาพที่เห็นจากโทรทัศน์ช้างพลายน่าจะอายุไม่เกิน 10 ปี สังเกตจากงายาวประมาณหนึ่งคืบ งวงช้างเกี่ยวเส้นลวดนอนเสียชีวิต ขี้กระจาย น้ำตาไหล น่าอนาถ หนึ่งชีวิตของช้างป่าดับไปอีกครั้ง ภาวะการสูญพันธุ์ของช้างป่าคืบคลานเข้าไปใกล้ยิ่งขึ้น
จากเอกสาร ศูนย์ปฏิบัติการป่าไม้ โครงการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่าในพื้นที่รอยต่อ 5 จังหวัด (ภาคตะวันออก) อันเนื่องมาจากพระราชดำริ พฤษภาคม 2551 ความตอนหนึ่งว่า ประชากรช้างป่าในประเทศไทยมีจำนวนทั้งสิ้นประมาณ 3,000 ตัว อาศัยอยู่ในพื้นที่ 67 แห่ง สำหรับพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤาไนมีประมาณ 300 ตัว ปัจจัยคุกคามการเสียชีวิตของช้างป่าที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤาไน ระหว่างปี 2539 – 2551 มีทั้งสิ้น 20 ตัว ตายด้วยน้ำมือมนุษย์ 13 ตัว ตายตามธรรมชาติ 5 ตัว ไม่ทราบสาเหตุ 2 ตัว สาเหตุการตายที่เกิดจากมนุษย์ 9 ตัวตายจากปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้าง 3 ตัวตายเพราะรถชน 1 ตัวตายเพราะถูกล่างา
สรุปว่า ความขัดแย้งเป็นสาเหตุใหญ่ของการเสียชีวิตของช้างป่า หากความขัดแย้งทวีความรุนแรงขึ้น ช้างจะเป็นฝ่ายสูญพันธุ์ไปก่อน เมื่อมนุษย์ไม่มีช้างเป็นคู่ต่อสู้แล้ว มนุษย์ก็จะขัดแย้งกันเอง โดยเริ่มจากสีเหลืองกับสีแดงในปี 2551 – 2552 สุดท้ายสูญพันธุ์ทั้งคู่

ไผ่สีสุก

“ไผ่สีสุก” เป็นหนึ่งในเก้าชนิดของไม้มงคล ที่รัฐพิธีใช้ในการวางศิลาฤกษ์การก่อสร้างสถานที่สำคัญต่างๆ อาจเป็นด้วยชื่อของไผ่ที่บอกถึงความสุขจึงถูกกำหนดให้เป็นไม้มงคล
ไผ่สีสุกเป็นไผ่ที่อยู่คู่คนไทยมาช้านาน ด้วยลักษณะเป็นไม้ไผ่ที่เนื้อหนามีรูเล็กใช้ในการปลูกสร้างที่พักอาศัยได้ดี ไผ่สีสุกมีหนามแหลมคม คนไทยจึงนิยมปลูกรอบบ้าน เพื่อป้องกันสัตว์ร้าย ป้องกันขโมย ทุกส่วนของไผ่สีสุกมีประโยชน์ต่อมนุษย์ทั้งสิ้น
เมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2523 นับถึงปัจจุบันก็เป็นเวลากว่า 30 ปีแล้วที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระบรมราชินีนารถ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี ได้เสด็จมาจังหวัดสระแก้วได้ทรงปลูก “ไผ่สีสุก” ไว้ที่โครงการพระราชดำริอ่างเก็บน้ำคลองช่องกล่ำบน ให้ชาวสระแก้วได้เห็นคุณค่าของไผ่สีสุก เวลาผ่านไป 30 ปี จังหวัดสระแก้วเต็มไปด้วยต้นยูคาลิปตัส แปลกดีนะ

เมื่อลูกสาวจะออกเรือน

มีลูกสาวคนเดียวและเป็นลูกคนโตซะด้วย ไม่ต้องสงสัยว่ารักมากแค่ไหน... ก็ลูกสาวคนเดียวไงละ ปีนี้เขามีอายุ 30 ปีแล้ว จะออกเรือนทำอะไรเกี่ยวกับบ้านเกี่ยวกับอาหารดูไม่ค่อยลงตัวซักเท่าใด แต่ความจำเป็นที่เขาต้องทำ ด้วยบุคคลรอบ ๆ ตัวเขากลายเป็น Double พ่อแม่ก็เพิ่มอีกเป็นสอง พี่น้องก็เพิ่มอีกเป็นสอง เพื่อน ๆ ก็เพิ่มอีกเป็นสอง แม้แต่ตัวเขาก็เป็นสอง
เช้าวันหนึ่งเสียงลูกสาวดังมาจากห้องครัวบ้านชั้นล่าง “คุณพ่อมาชิมกับข้าวฝีมือลูกเร็ว...ตั้งชื่อให้ด้วย” เออ...ลูกทำอร่อยดี...ลดเค็มลงอีกเยอะ ๆ หน่อยนะ